محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
171
اكسير اعظم ( فارسى )
علاج سرفه از خشونت قصبه ريه به سبب غبار و دخان و نعرهاى قويه و غيره هرچه در علاج سرفهى پسى و بحة الصوت صياحى مذكور شد به كار برند و يا شيرهى تخم خيارين و هر يك نه ماشه نه كاهو سه ماشه در عرق نيلوفر و بيد ساده هر يك هفت توله گلاب پنج توله لعاب بهدانه سه ماشه شربت نيلوفر چهار توله سبوس اسپغول هفت ماشه دهند و آشاميدن مسكه در شير گاو علاجى شانى بود و همچنين روغن بادام دوربينى كشيدن و غذا شير برنج و رشتهى با شير و ايارج چرب و شورباى بزغالهى شيرخواره مرغن دهند . و ايضا بهر تليس لعوقات و احسا و حبوب مملسه بدهند و شربت بنفشه و شربت خشخاش هر يك پنج درم در آب نيمگرم بنوشند و لعوق بنفشه و كتيرا و مغز تخم كدو و مغز تخم خيار و خشخاش سفيد باريك ساخته به لعاب اسپغول و بهدانه سرشته بليسند . و اگر روغن بنفشه يا بادام و مانند آن بيفزايند بهتر باشد و از جو مقشر خشخاش سفيد سائيده به آب و شكر و روغن بادام حريره پخته بنوشند و قدرى بهدانهيا كتيرا در دهن گيرند و از مغز بادام مقشر مغز تخم كدو مغز بهدانه به لعاب اسپغول جسا ساخته پيوسته در دهان دارند و گاهى نوشيدن لعاب گاو زبان و شكر در آن كفايت كند و يا بزرقطونا بهدانه گل بنفشه به آب باران پخته ماليده صاف نمايند و فانيذ و روغن بادام شيرين داخل كرده به قوام لعوق آرند و از آتش فرود آورده كتيرا مغز تخم كدو مغز تخم خيار خشخاش سفيد نرم سوده مخلوط نموده يك اوقيه لعق نمايند و اين لعوق نيز نافع مغز تخم خيارزه مغز تخم خيار مغز تخم هندوانه مغز تخم كدو تخم خشخاش سفيد هر يك پنج درم صمغ عربى كتيرا نشاسته هر يك شش درم ترنجبين منقى دو رطل ترنجبين را به آب هندوانه حل كرده صاف نموده به آتش ملايم بپزند تا به قوام عسل آيد پس چهل درم روغن بادام در آن ريخته و دو جوش داده فرود آرند و ادويه را نرم سائيده ممزوج نمايند شربتى پنج درم تا هفت درم و يا اين لعوق حسب القطن بدهند مغز پنبه دانه مغز بادام مقشر هر يك چهار درم رب السوس پنج درم كوفته بزردهى بيضهى مرغ چهار عدد و روغن بادام آميخته به فانيذ مقوم بسرشند . و اگر در مزاج حرارت نباشد عسل عوض فانيذ كنند و اين حسو نيز نافع است آرد باقلاى مقشر سه اوقيه نشاسته يك اوقيه كتيرا دو ورم به آب حل نموده و خوب پخته روغن بادام و فانيذ يك اوقيه و نبات دو اوقيه داخل كرده بپزند تا به قوام حريره آيد بنوشند . و اگر به اين نوع سرفه حرارت و عطش باشد اين حسب استعمال نمايند مغز تخم كدو رب السوس مغز بادام مقشر مغز تخم هندوانه نبات هر يك ده درم تخم كاهو تخم خشخاش سيد هر يك پنج درم صمغ عربى كتيرا نشاسته آرد جو مقشر به حرير پخته هر يك هفت درم مغز تخم خيارين پانزده درم مغز بهدانه هشت درم كوفته بيخته به لعاب بزرقطونا سرشته حبوب سازند و دائم يك حب در دهان دارند . و اگر حرارت به افراط نباشد از رب السوس پرسياوشان گل بنفشه كتيرا صمغ عربى نشاسته باديان هر واحد يك درم مغز بادام مقشر آرد باقلا هر يك چهار درم تخم خشخاش سفيد دو درم شكر سفيد دوازده درم زعفران نيم درم كوفته بيخته به لعاب تخم مرو سرشته حسب سازند و پيوسته يك حسب در دهن نگاه دارند . طبرى گفته كه علاج اين قسم سرفه فصد و استفراغ و تفقد مزاج است اگر به مزاج حدت دريابند ماء الشعير خورانند و ملائم نمايند سينه را به اشياى مملسه مثل كتيرا يا صمغ عربى و رب السوس و لعوقات متخذ از لعاب بهدانه و فانيذ و كتيرا و مغز بادام و مانند آن و لعوقات متخذ از ترنجبين و مغز بادام شيرين مقشر و مغز بهدانه و نشاسته و مويز منقى و گاه زياده كرده مىشود بر آن رب السوس . و اگر با آن قرحه باشد از اشياى مدمله مانند كندر و راتنيج با سائر ادويهى مذكوره علاج نمايند . صاحب كامل گويد كه چون سعال از خشونت حنجره و قبصهى ريه عارض شود عليل را از اغذيه و ادويهى مفريهى مملسه مثل خميرهى بنفشه به روغن بادام يا لعاب هندوانه و فانيذ و روغن بادام و حسوى معمول از آرد جوارى و نشاسته به شكر يا فانيذ و روغن بادام و شربت بنفشه به اندك لعاب بهدانه بدهند و بيضهى نيمبرشت و مسكهى تازه به شكر طبرزد بنوشند و ياد بگيرند مغز بادام مقشر و باريك سائيده به جلاب سرشته بليسند تا بگيرند كتيرا و صمغ عربى و لعاب بهدانه و مغز تخم كدو هر واحد يك جزو باريك سائيده به جلاب بسرشند و روغن بادام آميخته لعوق سازند و صبح و شام بخورند و قطعه كتيرا يا چند دانه بهدانه در دهن دارند يا اين حسب سعال مغز بادام مقشر مغز تخم كدو مغز بهدانه هر واحد پنج درم كتيرا صمغ عربى صمغ بادام هر واحد سه درم باريك سائيده به لعاب بهدانهيا لعاب اسپغول حب پهن سازند . و اگر براى لذت جزوى از شكر يا فانيذ آميزند جائز است و هر وقت در دهن دارند كه مملس خشونت است . و ايضا بگيرند موم سفيد سه درم روغن بنفشه دو درم گداخته فانيذ با شكر طبرزد داخل كرده لعوق سازند و گاه گاه بليسند صاحب مغنى قديم مىنويسد كه علا